top of page
  • Petro Prodani

Kontrata e marteses te judejve karaite nga Kalaja e Cifuteve

Ne gjuhen shqipe, 'Cifut' eshte nje perkufizim i vjeter. Dikush e perdor si term fyes. Une nuk e shoh si te tille.


Per disa persona, shoqeria njerezore gjithmone eshte rrezikuar nga cifutet. 

Edhe sikur te jete keshtu, si ka mundesi qe nje popullate kaq e vogel, e perbere nga fise dhe fara te ndryshme, e shperndare ane e mbane globit, te kete luajtur dhe luaje nje rol kaq vendimares ne rang boteror ?


Kendveshtrimet e njerezve jane nga me te ndryshmet. 

Cilatdo qofshin ato, logjika normale te con ne konkluzionin se ata kane patur disa aftesi kolektive te cilat ju kane munguar grupeve te tjera perderisa kane zene pozicionin e lartpermendur. Mbi te gjitha, une vecoj mbajtjen e zotimit te kontratave qe ata shkruanin dhe firmosnin midis njeri-tjetrit. Fjalet i merr era. Ligjet dhe rregullat shkruhen. Permeteper, ato zbatohen - ishte motivi i tyre.



Fotoja e mesiperme tregon nje kontrate martese e vitit 1719. 

Dhendri quhej: Abraham ben Mordechai ha Gabira 

Nusja quhej: bat Elijah Fawqa ha Gabira 

Kontrata eshte e shkrojtur ne Armaisht. 

Vendi i marteses: Chufut-Kale, (Ne shqip: Kalaja e cifuteve), Krime.

Me poshte tregohet nje foto nga ky vendbanim qe sot ka mbetur vetem si relike historike. 



Si perfunduan cifutet ne Krime, kjo nuk eshte tema e ketij shkrimi. 

E rendesishme eshte te mesohet se Armaishtja, gjuha qe kishte folur Krishti(1), vazhdonte te perdorej edhe 1700 vjet mbas kryqezimit se tij. 

Dhe cifutet benin cmos ta transmetonin nga brezi ne brez gjuhen e te pareve te tyre. Per kete arsye ata e shkruanin kontraten baze te familjes ne Armaisht. Kjo tradite shume e vjete, mbase 2500 vjecare, vazhdon edhe sot e kesaj dite. Nje rast i nje formulimi modern prezantohet ne vazhdim.



Duke u rikthyer tek kontrata e marteses te cifuteve te Krimese. Dokumenti ka nje histori interesante. Kishte qene pjese e nje koleksioni te nje historiani dhe shkrimtari te njojtur hebre. Pas vdekjes se tij, ne vitin 1876, ishte blere nga administrata cariste dhe bere pjese e Librarise Publike Perandorake te Moskes. Ne vitin 1992 ishte vjedhur dhe nxjere jashte territorit Rus. Pak kohe me vone, nje muzeum ne Izrael kishte rene ne gjurme te dokumentit, e kishte blere dhe rikthyer pronarit te ligjshem ne Moske.


Si perfundim, izraelitet e sotem, pavaresisht se si mund te emertohen apo klasifikohen ata; cifut, hebre, jude, etj, bejne perpjekje kolosale per mbrojtjen e historise se perbashket, qofte edhe pse mund te kete ndryshime radikale midis degezimeve te ndryshme te besimit te tyre. 

Per kete ata nuk ngurojne te paguajne vleren financiare perkatese !


Ngrihet pyetja: Eshte ky nje shembull per tu ndjekur, apo …


Shenime sqaruese

1- Historianet dhe studjuesit e Krishterimit thone se fjalet e fundit te Kristit ishin ne armaisht.


96 views

Recent Posts

See All

Comments


bottom of page