Elena Kocaqi dhe Eleni Kotsaki

Nacionalizmi ekstrem i ngjan tenxheres me presion qe ne se valvula e sigurise nuk i funksionon, atehere pasojat mund te jene katastrofike … Tenxherja, dhe gjella qe zjen brenda saj, mund te demtoje seriozisht pronarin ! Historia boterore ka plot raste te tilla. Nje nga me te spikaturat  ishte shperthimi i tenxheres qe zjente supen e ‘races superiore ariane’. Pasojat dihen ! Megjithese eshte egzagjerim krahasimi i ngjarjeve te rendesise boterore me ato qe ndodhin ne mejdisin shqiptar, prape se prape, mesimet e historise nuk duhen injoruar.

Gjate viteve te fundit, disa historiane shqiptare, me ne krye Znj. Elena Kocaqi, kane krijuar teorine ‘gjith-shqiptare’ bazuar ne hipotezen iliro-pellazgjike qe tenton shqiptarizimin e disa popujve ballkanike, dhe jo vetem. Sipas historianes Kocaqi, shqiptaret kane qene ata qe zhvilluan kulturen antike. Greke as ka patur dhe as qe ka. Bile gjate nje interviste, ku promovonte nje nga librat e saj te fundit, ajo shprehu optimizmin se greket kane filluar te kuptojne qe nuk jane greke … Materiali i me poshtem eshte nje reagim ndaj disa ideve dhe pikpamjeve te Znj. Kocaqi dhe pasuesve te saj.

*****

Nacionalistet shqiptare e perdorin shpesh here fjalen ‘Komb’. Midis te tjerash, brenda ketij termi gjuhesor ata perzjejne etnicitetin dhe nacionalitetin duke krijuar nje koncept, disi madheshtor, qe nuk bazohet as ne shkence, as ne te kaluaren historike. Ne se e perfytyroj fjalen ‘Komb’ si nje pikture, do te thesha se megithese brendia ka mbetur e turbullt, korniza eshte shume me e qarte; Ajo eshte gdhendja iliro-pellazge. Po e le kornizen per nje moment dhe po perqendrohem tek brendia. Nuk duhet shume shkolle te kuptosh qe etniciteti dhe nacionaliteti nuk jane e njejta gje, perkundrazi ndodh qe ato perfaqsojne interesa dhe objektiva te ndryshme. Te vendosura ne hapesire kohore, nacionalizmi eshte nje krijim shume me i vonshem se etniciteti. Ne kohen e luftes se Trojes, qe historiania Kocaqi e konsideron si nje lufte midis shqiptareve, nacionaliteti nuk egzistonte as si ide. Ne rastin me te avancuar behej fjale per qytet-shtete dhe jo per kombe ! Mendoj se eshte gabim i madh te perzjehen konceptet e sotme me ato te 3,000 apo edhe te 500 viteve te shkuara. Per ta bere me te kuptueshme ate qe dua te them po permend disa raste nga koha moderne. 

Ne Zvicer jetojne disa etni te cilat, per njeren apo tjetren arsye, jane bashkuar dhe kane krijuar nje shtet nacional te perbashket. Pavaresisht perkatesise etnike, qytetaret e konsiderojne veten e tyre zvicerane dhe jo gjermane, franceze, italiane, apo dicka tjeter, megjithese se ata flasin gjuhet respektive. 

Nga ana tjeter, gjermanet dhe austriaket pavaresisht lidhjes gjenetike, historike, kulturore, gjuhesore, etj, e konsiderojne veten dy nacionalitete krejtesisht te ndryshme. Po ashtu bejne dhe anglezet me irlandezet, etj. 

Pra nga sa u permend me siper, etniciteti i ngjashem mund ti lidhe njerzit ne perpjekjet e tyre per krijimin e nje nacionaliteti/shteti te perbashket, por dhe mund ti largoje ata. Nje shprehje thote: “Ata qe i ngjajne njeri tjetrit, bashkohen”. Persa i perket gjuhes, ajo eshte nje faktor i rendesishem, por c’fare ndodh me njerzit qe flasin disa gjuhe ? Ku e vendosin ata veten ne raport me fqinjet, me te kaluaren dhe me te ardhmen e tyre ? Cilat jane motivet dhe interesat qe i shtyjne ata ne njerin apo tjetrin drejtim ?

 

Duke ju rikthyer teorive te Znj. Kocaqi(1). Pa dyshim qe ajo ka te drejte kur thote se ne disa zona te Greqise jetojne shqiptare, nje term qe ajo e perdor gjeresisht kur ju referohet arvanitasve. Mendimin tim rreth ketij paralelizmi une e paraqita me shembujt e mesiperm dhe nuk do ndaloj me gjate. Persa i perket prezences greke ne Shqiperi; c’faredo qe te thote ajo, une mund ti vertetoj asaj, dhe kujdo qe eshte i interesuar, qe te paret e mi ishin greke, ne kuptimin me te plote te fjales, dhe une jam pasardhes i tyre dhe aq grek sac ishin dhe para-ardhesit e mi. 

Ashtu sic ajo ben studimet dhe arrin perfundimet e saj, (me insistimin se ajo eshte gjithmone drejt sepse ka qene studente e shkelqyer dhe per kete bravo i qofte), edhe une kam te drejten te nxjerr konkluzionet e mia. I shtyre nga kurioziteti te mesoj se ku eshte me i perhapur mbiemri ’Kocaqi’ kerkova ne dokumentat e emigrimit ne Amerike, Kanada dhe Australi. U perqendrova ne periudhen kohore midis viteve 1900 dhe 1939.

Rezultatet treguan se kishte shume pak persona me mbiemrin ‘Kocaqi’ qe kishin emigruar gjate kesaj periudhe kohore. Emrat qe una arrita te gjej ishin keto: Nick, Stephan, Katerina, Katherina, Katrina, Ella, Vathia, Sterjo, Christofer, Dhona. Behet fjale per pjestare te 2-3 familjeve qe mbanin mbiemrin Kocaqi dhe kryesisht kishin emigruar ne Australi. Ne kete liste perfshihen dhe femijet qe kishin lindur jashte Shqiperise.

Kerkimi me mbiemrin 'Kotsaki' tregoi se kishte shume greke qe kishin emigruar, kryesisht per ne Amerike. Interesant ishte emri Alexandros Kotsaki, i lindur ne Korce qe ishte nisur me vapor nga Athina ne daten 8 Nendor, 1920, me destinacion Nju Jurkun. Ne dokumentat e udhetimit Aleksandros deklaron se eshte shtetas shqiptar, por, bazuar ne standartet e Znj. Kocaqi, une e konsideroj ate grek etnik sepse pervec emrit grek ai di te lexoje dhe shkruaje greqisht, (dhe jo shqip). Keshtu thone dokumentat amerikane. Por, ajo qe me beri te ndaloj vecanarisht ne kete faqe te dhenash ishte emri Eleni Kotsaki te ciles do ti kthehem ne fund te shkrimit. 

Alexandros-Eleni-Kotsaki-2_edited.jpg

Kerkimi me mbiemrin ‘Kotsakis' tregoi se kete mbiemer e mbanin shume me shume persona, shikoni me poshte. Natyrisht, pjesa dermuese e emigranteve ne dokumentat perkatese e deklarojne veten greke. Edhe ne kete rast, arrita te identifikoj nje person nga fshati Sopik, (fshat ne jug te Shqiperise), qe mbante mbiemrin ‘Kotsakis'. 

Bazuar ne kete kerkim, me bindje te plote, une mund te them qe mbiemri Kocaqi/Kotsaki/Kotsakis eshte shume me i perhapur ne Greqi sesa ne Shqiperi. Te kene qene 'Kocaqit' iliro-pellazge ? 

Nje rast unikal

Sic permenda ne dokumentin me siper, nga emigrantet greke po vecoj gruan e qojtur 'Eleni Kotsaki'. Formulari i paraqitur me poshte tregon kush ishte ajo. Mbase ne kete vapor hipen emigrantet e fundit per vitin 1920 qe lundruan nga Greqia ne drejtim te Amerikes. Vapori u nis nga Pireu ne daten 31 Dhjetor 1920 dhe arriti ne Nju Jork ne date 20 Janar 1921.

 

Fantazoj ne koken time nje skene te tille;

Eleni Kotsaki nga Tripoli(2), ulur duke plotesuar formularet ne fjale. Ne nje moment i afrohet Elena Kocaqi nga Tirana dhe i thote: 

- Eleni, dokumentin e plotesove gabim. Nuk ka greke ne Greqi; ti je shqiptare !

Sa serizisht do ta kishte mare Eleni, Elenen ? Do te ngrinte ajo syte te shihte personin qe shprehte kete ide, apo thjesht do ta injoronte ? Do te bertiste  ? Do te qeshte ? Do te … 

*****

Kam ndjekur disa diskutime dhe intervista te Znj. Kocaqi, por nuk me ka rene rasti te degjoj interpretimin e saj rreth origjines se emrit Elena. Me sa kam lexuar, studjuesit  thone se eshte nje emer grek, po ku i dihet mund te jete dhe iliro-pellazg. Nje person famoz ka thene: “Nuk ka me budallenj se budallenjte e mesuar” - mbase e kishte fjalen per ndonje historian ...

Duke e mbyllur, do te ishte mire sikur Znj. Elena Kocaqi te bente nje test te avancuar DNA-je dhe te publikonte rezultatet perkatese. Personalisht, mendoj se origjina e grave nga ka rrjedhur Znj. Kocaqi gjendet shume larg hapesirave iliro-pellazge. Nuk eshte cudi qe pervec gjuheve qe di, asaj do ti duhet te mesoje dhe nje cike vllace ose bullgarce per te komunikuar me para-ardhesit e saj. Nuk ka azgje per tu cuditur ketu. Ky eshte Ballkani dhe keta jane ballkanasit; nje perzjerje popujsh, kulturash, traditash ... Pavaresisht historise se trazuar, ne kete zone te Europes ka vend per te gjithe, si per shqiptaret ashtu dhe per greket; secili ne te drejten dhe hapesiren qe i takon.

Shenim: Ne se jam gabim me parashikimin e origjines gjenetike te Znj. Kocaqi, marr persiper kompesimin e kostos se testit te DNA-se. 

 

Qershor, 2021

Sqarime rreth shkrimit

 

Ne kete shkrim nuk perdora termin "helen" thjesht sepse desha te qendronja ne te njejten linje me Znj. Kocaqi.

1- Mbiemri Kocaqi rrjedh nga emri Koci, deformim i emrit Kostandin. Ne forme perkedhelese, Koci kthehet ne Kocaqi/Kocaqis. Ne gjuhen greke ky eshte nje fenomen shume i perhapur. Per shembull; Petro-Petraqis, Jorgo-Jorgaqis, Jani-Janaqis, Spiro-Spiraqis, etj. Ne Shqiperi keto lloj emerimesh familiare kane qene te zakoneshme ne jug te vendit ku edhe kultura greke ka patur nje ndikim te dukshem. 

2- Qyteti i Tripolit, ka perjetuar disa nga masakrat me te pergjakshme ne historine e Peleponezit si gjate pushtimit otoman ashtu dhe gjate betejave per pavaresine e Greqise.