Greket e Venecias, Mesolongji dhe djaloshi skllav.

A ka patur Greke ne Greqi ?

Ishte fundi i Dhjetorit 1822 kur pas nje rrethimi disa mujor, trupat Otomane te drejtuara nga Omer Vrioni, vendosen te sulmonin Mesolongjin. Mesymja do te niste duke u gdhire 25 Dhjetor, Dita e Krishtlindjes. Ushtaraket Otomane mendonin se keshtu do ti gjenin banoret e qytezes te papregatitur dhe do ta merrnin ate me lehtesi. 

Ne te vertete, mbrojtesit e Mesolongjit e dinin saktesisht c’fare do te ndodhte ne ate Krishtlindje dhe i bene balle sulmit te Otomaneve. 

Ishte Janis Gunaris, (Yiannis Gounaris), personi qe kishte njoftuar Mesolongjasit mbi planin sekret. Megjithese nje nenpunes i dores se dyte ne administraten e Vrionit ai kishte arritur te kuptonte dicka. Vendosur perballe dilemes: Te shpetonte familjen, (Qe mbahej peng ne qytetin e Artes), apo te njoftonte bashkepatriotet e tij mbi planin Otoman, Janis zgjodhi variantin e dyte. Si pasoje, gruaja dhe femijet e tij u egzekutuan. Gunaris i dermuar shpirterisht u dorezua murg ne nje manastir ku mbylli dhe jeten. 

Mesolongji mbijetoi, por hakmarrja e Vrionit ishte e ashper. Pevec vrasjeve dhe shkaterimeve, tregjet e sklleverve u mbushen plot, kryesisht me gra dhe femije. Disa nga keto 'Pazare' ishin hapur ne qytetet bregdetare te ‘Vilajeteve Shqiptare’.

Nje rast i tille tregohet ne nje dokument te komunitetit Grek te Venecias, qe mban daten 12 Shtator, 1826. Ai paraqitet me poshte.

Nepermjet nje shkrese zyrtare, Presidenti i Komunitetit, Angelos Forestis, ju kerkon autoriteteve Austriake lirimin e nje femije qe ishte shitur si skllav ne qytetin e Prevezes. Ai ishte blere nga Federigo Povich pas renies se Mesolongjit. Ne peticion, Zt. Forestis citon vendimin e Qeverise Austriake per lirimin e sklleverve qe ndodheshin ne territorin e saj. Bazuar ne kete ligj kerkohej qe Povich te lironte femijen skllav. Me pas, Greket e Venecias do ta conin ate ne Korfuz ku ishin grumbulluar dhe shume skllever te tjere. Qe aty djaloshi do te dergohej prane shtepise dhe familjes se tij. 

Nuk dihet se c’fare ndodhi me tej. Shpresoj qe kjo perpjekje te jete mbyllur me sukses. Ajo qe dihet me saktesi eshte qe femija i mbijetoi rrethimit te pare te Mesolongjit dhe per kater vjet ishte skllav i nje Austriaku …

Dhe vijme ne studjot televizive dhe median sociale ku thuhet se ne Greqi nuk ka Greke.

Po te jete keshtu, atehere nje bravo dhe respekt te madh Grekeve te Venecias qe u perpoqen per lirimin e nje femije Shqiptar te shitur skllav nga Omer Vrioni dhe ushtaret e tij … 

Shenim i rendesishem.

Dokumenti i prezantuar ne kete shkrim eshte mare nga kjo faqe:

https://istitutoellenico.org/archive/

Popullata Arbereshe ne Mbreterine e Napolit - Viti 1805

Materiali i ketij postimi eshte shkeputur nga libri me titull: "Te dhenat gjeografike-rajonale te Mbreterise se Napolit - Viti 1805". Autor i punimit ishte Lorenzo Giustiniani, nje studjues i degjuar dhe mendje shume dimensionale e kohes.

Titulli origjinal i botimit: "Dizionario geografico ragionato del Regno di Napoli di Lorenzo Giustiniani".

Tabela e meposhtme tregon emrat e vendbanimeve dhe numrin e banoreve te qytezave/fshatrave Arbereshe ne Mbreterine e Napolit, kryesisht ne Kalabri.

Ne vitin 1805 ne Mbreterine e Napolit jetonin perafersisht 10 Milion banore. Prej tyre, 50,470 ishin Albanesi/Arbereshe.

Emri i vendbanimit	Numri i popullates
Abadessa ne Abruzzin e Siperm	210
Aquaformosa ne Kalabrine e Siperme	622
Andali ne Kalabrine e Siperme	700
Barile ne Basilikata	3000
Kampomarino ne Kapitanata	900
Karafa ne Kalabrine e Siperme	680
Karfici ne Kalabrine e Poshteme	724
Kasalnuovo ne Basilikata	864
Kasal di Sanxhiakomo ne Kapitanata	800
Kastellucio e Saurit ne Kapitanata	300
Kastrorexhio ne Kalabrine e Poshteme	350
Kavallerico ne Kalabrine e Poshteme	530
Cerzeto ne Kalabrine e Siperme	500
Cervikato ne Kalabrine e Poshtme	1015
Civita ne Kalabrine e Poshtem	1450
Chieuti ne Kapitanata	5400
Falkonara ne Kalabrine e Poshteme	1550
Fermo ne Kalabrine e Poshteme	1000
Gizzeria ne Kalabrine e Siperme	800
Greci ne Principaten e Siperme	1800
Lungri ne Kalabrine e Siperme	2563
Macchia De'Saracheni ne Kontadon e Molise	690
Marcedusa ne Kalabrine e Poshteme	540
Maschito ne Basilikata	2740
Mongrassano ne Kalabrine e Poshteme	1200
Mormanno ne Kalabrine e Poshteme	5000
Pallagoria ne Kalabrine e Poshteme	560
Porcile ne Kalabrine e Poshteme	560
Portokannone ne Kapitanata	500
Platici ne Kalabrine e Poshteme	600
Sanbiase ne Kontando te Molise	1100
Sandemitre ne Kalabrine e Poshteme	1500
Sanxhiakomo ne Kalabrine e Poshteme	730
Sanxhorxhio ne Korligiano ne Kalabrine e Poshteme	1170
Santasofia ne Kalabrine e Poshteme	1200
Sancosmo ne Kalabrine e Poshteme	600
Sanmartino ne Kalabrine e Poshteme	1100
Sannicolo D'Alto ne Kalabrine e Poshteme	1620
Spexanello ne Kalabrine e Poshteme	1500
Spexano Grande, nje ferme ne Kozenca	1000
Vena e Vogel, nje ferme ne Monteleone	200
Vena e Madhe, nje ferme ne Monteleone	500
Ururi ne Kapitanata	1200
Zagarone ne Kalabrine e Siperme	700
Numri i Arberesheve ne Mbreterine e Napolit - 1805	50,470

Kur dhe ku u martua Skenderbeu ?

“Më 21 Prill 1451, në mesditë në Kishën e Shën Triadhës, në Manastirin e Ardenicës vuri kurorë Gjergj Kastrioti Skënderbeu me Donika Arianitin.

Ceremoninë e drejtonte peshkopi i Kaninës dhe në të merrnin pjesë një sërë ambasadorësh të huaj dhe prijës vendas.”

Keshtu shkruhet ne publikimin e nje gazetari te degjuar te medias vizive ne nje prezantim te tij ne FB(1).

Duket si nje skene e filmave Hollivudiane me mbreter e princer, me konter dhe kontesha, me prijesa dhe ambasadore nga pallatet me famoze te Botes. 

Edhe sikur te kete qene keshtu; si u futen gjithe ata njerez ne ate kishez aq te vogel ? Per me shume, ne regjistrimet Otomane te vitit 1431, Adrenica shfaqet si nje vend i rrenuar. 

Duke lene menjeane supozimet imagjinare, te mbushura me deformime emrash dhe tjetersime historike, lind pyetja: Kur dhe ku u martua Gjergj Kastrioti ?

Variantet jane nga me te ndryshmet, perfshi dhe variantin tim qe po e paraqis me poshte, fare te thjeshtesuar.

Kur u martua Gjergj Kastrioti Skenderbeu ?

Nuk besoj te jete martuar ne daten 21 Prill sepse ne vitin 1451 ajo dite binte e Merkure. Te Krishteret Orthodhokse nuk martohen te Merkure ! Dita tradicionale e ndjekur brez pas brezi nga besimtaret Orthodokse ishte dhe mbetet e Djela ! 

Kalkulimet e NASA-s, dhe institucioneve te tjera shkencore, japin informacione te detajuara rreth Kalendarit Julian qe funksiononte ne ato kohera. Me siper tregohet kalkulimi ne faqen e qeverise Amerikane/NASA.  

Edhe sikur dikush te kete bere konvertimin nga Kalendari Julian ne ate Gregorian, perseri i bie qe 21 Prilli te ishte e Hene. 

Me kryesorja, martesa nuk mund te jete bere ne kete date sepse me kalendarin Julian, festa e Pashkes binte ne 25 Prill. Ishte pothuajse Anti-Kristiane martesa tre-kater dite perpara Pashkes. Rregullat e marteses ishin strikte dhe jo si ato te ‘Gjendjes Civile’ qe dikush merr per reference. 

Ku u martua Gjergj Kastrioti Skenderbeu ?

Mendoj se ai eshte martuar ne Kishen/Manastirin e Shen Jovanit, prane Elbasanit. Ka disa arsye qe me shtyjne te mbeshtes kete hipoteze te hedhur nga disa historiane. 

E para e te parave, Kastriotet ishin shume te lidhur me Serbet. Vete historia e tyre familjare e verteton kete gje. Jo vetem qe ata do te zgjidhnin nje kishe te lidhur me Sllavet por do te preferonin nje qe kishte emrin Jovan te cilin mbante dhe i jati i Skenderbeut. Dhe institucioni orthodhoks prane Elbasanit i plotesonte keto kushte. Permeteper, ai lokalizohej ne nje zone ku Kastriotet kishin ndikim, ndersa ne jug te Shkumbinit ata konsideroheshin armiq. Beteja e Beratit disa vite me vone e kishte treguar kete gje. 

Ne shkrimet e tij, Evlija Celebi pershkruan historine e Elbasanit qe nga te dhenat e para historike dhe deri ne vitin 1670, kur ai vizitoi qytetin. Ne nje moment ai thote:

“Pasi ishte kontrolluar nga qindra mbreter dhe mbreteresha, tokat e Rumelise rane ne anarki. Ky qytet i degjuar ishte mare nga dy djemte e Despotit Serb, te cilet duhet ta qeverisnin se bashku. Ata quheshin Banja dhe Basanja.”

Ne rivalitet per pushtet, Basanja u konvertua ne myslyman dhe mori titullin Mehmed Bey. Ai u be pjese e fushatave te Sulltan Mehmed II per pushtimin e hapesirave te Ballkanit, dhe vecanarisht te zoterimeve te vellait te tij Banja te cilin e vrau ne gjume pasi hyri fshehurazi ne banesen e tij.

“Te gjithe te pafete Greke dhe Europiane te qytezes ishin shkuar ne shpate.” - vazhdon Celebi ne kujtimet e tij. 

Keshtu qe emri modern Elbasan lidhet drejtpersedrejti me vllezerit Serbe qe dikur e kishin mare si dhurate nga babai i tyre. Si rikujtim historik, prane tij vazhdon te egzistoje edhe sot e kesaj dite nje vendbanim i qojtur Banja. 

Mendoj se kjo ka ndodhur pas dates 21 Prill, 1451, kur thuhet se u martua Skenderbeu. Para kesaj periudhe ne ato zona ka patur nje ndikim te konsiderueshem Sllavo-Orthodhoks dhe natyrisht nje rezistence te forte kunder pushtimit Otoman nga aleatet Arberore-Serbe. 

Edmund Spencer ne librin e tij te titulluar "Udhetime ne Europen Turke ne vitin 1850” shkruan se autoritetet Otomane per te mare me te mire banotet e Elbasanit:

“Kishin afruar nje shume te madhe per riparimin e nje kishe ne qytet qe te vihej ne sherbim te besimtareve te Krishtere te nxitur nga kujtesa qe brenda mureve te saj Skenderbeu dhe prijes te tjere te Albanias ishin betuar mbi Bibel qe nuk do ta futnin shpaten ne kellef perderisa Osmanlliu i pafe do te vazhdonte te poshteronte token e paraardhesve te tyre.”

Personalisht, besoj se Skenderbeu, cilidoqofte emri i tij i pagezimit, vuri kuroren e marteses ne nje Kishe Orthodhokse qe ishte prane zonave te tij te influences dhe qe lidhej me traditat familjare te Kastrioteve.

Dhe manastiri i Shen Jovan Vladimirit, shume prane Elbasanit, mbetet varianti me i mundshem. Aty bashkoheshin Arberit dhe Sllavet ashtu sic ishin bashkuar paraardhesit dhe pasardhesit e Skenderbeut.

Si konkluzion, ne kohen e Skenderbeut feja luante nje rol shume te rendesishem ne jeten e shoqerise. Paria dhe klasat drejtuese mirembanin disa standarte pa plotesimin e te cilave ato nuk mund te egzistonin. Ketu hynin kishat ku ata martoheshin, ditet kur ata vinin kurore, etj.

Mbase dikush do te thote se Skenderbeu ishte i pafe dhe bente si te donte. Edhe mbase, por nje nga epitetet qe ai njihej ishte ‘Atlet i Krishtit’ ...

Shenime

1. https://www.facebook.com/watch/?ref=saved&v=1415612132716791