Kur perrallat behen me te rendesishme se te shkrojturat mbi gurr. Me trenin Iliro-Pellazg per ne Bruksel "Ketu, ne perputhje me statutin e Sulltan Sulejmanit, vjen nje drejtues i jenicereve dhe ne emer te Padishahut mbledh qindra djem te vegjel, Bullgare dhe Greke (1), si "femije takse". Djelmoshave ju veshin kapella te kuqe konike, rroba te kuqe te thurura prej leshi dhe i dergojne ne zyrat vendore. Ata qe jane shume te bukur dhe nga familje ne gjendje dergohen te sherbejne ne oborret e funksionareve. Ata qe jane me te varfer ju jepen rojeve te pallateve dhe trupave jenicere. Me te keputurit, dergohen ne repartet e artilerise dhe municioneve. Djelmoshat e zonave te tjera dergohen ne sektore te tjere ose ne familje te pasura, bazuar ne nevojat perkatese. Pasi mire-edukohen dhe sterviten, ata sherbejne si rekrute, pastaj futen ne sherbim te jenicereve, dhe me vone ngrihen ne pozicione qe t'ju sherbejne spahijve. Ne se Zoti vendos, disa nga ata do te behen vezire te medhenj, muftinj dhe mullahe. Keshtu qe, qyteza e Staroves eshte nje minjere per “djelmosha takse” dhe njekohesisht nje vend i bekuar dhe i bukur". ***** Materiali i mesiperm eshte shqiperim i nje fragmenti nga pershkrimet e udhetarit te njohur Evliya Çelebi. Ai vizitoi pjese te Ballkanit, midis tyre dhe shume vende qe ndodhen ne Shqiperine e sotme. Ketu permenden zonat perreth liqenit te Ohrid qe ai i vizitoi ne vitin 1670. Ne kete paragraf behet fjale per qytezen e Staroves qe ne ate kohe ishte qendra administrative e 70 fshatrave te zones. Te Krishteret Ballkanas e paguan "taksen e gjakut" per shume kohe. Kjo pikture e vitit 1558, qe ndodhet ne nje muzeum ne Turqi, tregon proceduren e mbledhjes se "femijeve takse". Piktura eshte pasqyrim i sakte i asaj qe shkruan Çelebi ne ditarin e tij 100 e ca vite me vone. Nje zyrtar Otoman tregohet duke mbledhur pagesen per rrobat e femijeve dhe shpenzimet e rruges deri ne destinacionin perfundimtar. Prinderit ishin te detyruar te paguanin keto shpenzime. Rrobat beheshin te kuqe ne menyre qe ne se dikush tentonte te aratisej, te identifikohej kollaj. Zyrtatret mbanin te dhena mbi prinderit, vendbanimin, diten e lindjes, gjendjen intelektuale dhe fizike, etj. Te "shemtuarit" dhe jetimet ishin me fatkeqet sepse konsideroheshin te pa-pershtatshem per strukturat administrative. Kuptohet, kishte dhe familje qe stimulonin dergimin e femijeve te tyre ne kete sistem me shprese se ata do te ecnin ne jete dhe do ti shpetonin verferise ekstreme. Disave "ju eci" dhe arriten te behen zyrtare te larte ne Perandorise Otomane. Disa u kthyen ne vendlindje dhe vazhduan mbrojtjen e interesave te Perandorise. Nje person i tille tregohet duke u perpjekur te qetesoje nje nene ... Djelmoshat linin prinderit, familjen dhe vendin e tyre duke mbajtur nje torbe te vogel ne kuriz. Brenda saj, midis sendeve te tjera, mbase kishin dhe ndonje loder. Rekorded thone se mosha e "femijes takse" fillonte aty ne 8 vjec. Imagjinoj se sa endrra femijnore u keputen ne mes dhe me ze nje trishtim ... ***** Ne kohen tone Starova quhet Buçimas; nje emer ky i ndryshuar gjate periudhes se "partise". Disa vite me pare mu dha rasti te kaloj nepermes fshatit qe ishte ne nje gjendje per te ardhur keq. Shoferi i taksise, nje Pogradecar qe e njihte mire zonen, me tha se diku ne nje nga shtepite e rezuara dikush kish gjetur shume monedha ari. Thua te kishte mbetur ndonje "thesar" i vogel nga shumat e mbledhura per rrobat e kuqe te "djelmoshave takse" dhe parate e rruges deri ne Stamboll ? Ketu ka patur bejlere te fuqishem, bejleret e Staroves - me tha shoferi dhe me tregoi disa shtepi relativisht te medha me mure qerpici qe ishin kthyer ne rrenoja. Mbase banoret e sotem kane pak, ose aspak, te bejne me ata te kohes kur Evliya Çelebi vizitoi qytezen ne vitin 1670. Ne fshat eshte ri-ngritur dhe nje xhami, origjinen kohore te se ciles une nuk e di. Çelebi ne kujtimet e tij thote se ne Starove kishte 2 xhami te mirefillta dhe dy te thjeshta. Ai thote se Starova kishte 400 shtepi te mirembajtura, me cati me tjegulla, por kishte dhe disa me cati kashte, shenja e varferise ... dhe vazhdon me pershkrimin e tij: "Starova eshte pjese e Sanxhakut te Ohrid dhe eshte vendi me i preferuar i Beut te Ohrid dhe administrohet nga nje vojvode .... te gjithe fshataret "raeja" (2) jane Bullgare" . Konsulli i Napoleon Bonaparte ne Janine, Pouqueville vizitoi Staroven, ne vitin 1806, ai pershkruan ndryshimin qe kishte pesuar fshati gjate 136 viteve qe nga koha kur e kishte vizituar Çelebi. Pouqueville shkruan: "Perafersisht ne nje distance 3 Lega (njesi matese) ne Jug-Juglindje te Pogradecit, pergjate liqenit, ndodhet Starova. Fshati ka 250 shtepi te banuara vetem nga Shqiptare Muhamedane". C'fare ndodhi me Bullgaret "raeja" qe popullonin kete zone ? U larguan per diku tjeter ? U kthyhen me Muahemadane dhe shqiptarizuan ? Nuk kam hasur ndonje historian Shqiptar qe te jape ndonje version rreth kesaj historie ... Duke kerkuar materiale per Buçimas-in e sotem, Staroven e djeshme, gjeta disa shkrime dhe video ne Internet ku thuhej se fshatin e ka pllakosur varferia, mungesa e shpreses dhe deshira masive per tu larguar nga vendi. Kete radhe destinacioni kryesor i banoreve te Staroves eshte Finlanda ... ku shkojne dhe kerkojne strehim ekonomiko/politik ! Nga Stambolli ne Finlande ? Ironi historike - do ta quaja une. ***** Ne median e shkrojtur dhe ate elektronike ka shume persona apo grupe njerzish, simpatizante te disa rrymave tendencioze qe predikojne dhe pretendojne per "Shqiperine e madhe etnike". Kjo kategori nuk merr parasysh te vertetat historike dhe nxit nacionalizmin ekstrem. Historianet e "oborrit" bejne cmos te mbulojne dhe fshijne te kaluaren e perbashket Ballkanike dhe jane kthyer ne nxites te ideve te rrezikeshme. Nen petkun e "Shqiptarizmes" sulmohen ata persona apo grupe qe perpiqen per nje politike te moderuar dhe bashkekohore. Largimi nga retorika boshe dhe e pavlere duhet te marre perparesi si ne opnionin e pergjithshem ashtu dhe ne qarqet intelektuale dhe politike. Per te sjelle ne drite kendveshtrimin e nje personi qe vizitoi Ballkanin ne fillim te viteve 1800 po sjell nje fragment nga kujtimet e William Martin Leake. Zgjodha Leake sepse ai konsiderohej nga bashkekohesit e tij si "pro-Shqiptar" dhe nje nga mbrojtesit me te zjarrte te hipotezes qe Shqiptaret kane rrjedhur nga Iliret. Pra, po i referohem nje "miku" te Shqiptareve. Ne nje paragraf ku Leake pershkruan udhetimin e tij ne vitin 1804 neper zonen e Oparit thuhet: "Fshatrat ne te 2 anet e lugines ku kaluam formojne distriktin e Oparit (Khopari). Me perjashtim te Lavdarit, zona eshte me se shumti e banuar nga Shqiptare Myslymane te grupit Tosk, te cilet jane njerez te eger. Ne te gjithe kete hapesire tokesore, qe ka 30 fshatra, nuk ka me shume se 230 shtepi te Krishtera. Ketu, megjithese gjuha me e perhapur eshte Shqipja, shume burra flasin Greqisht. Kjo ndodh nga qe prifterinjte ne pergjithesi jane nga Greqia; por edhe sepse shume meshkuj vendas e kane te domosdoshme kete gjuhe per te gjetur punesim ne Greqi ku ata punojne si transportues mallrash (karvane) ose barinj. Njesoj si Greket e Azise se Vogel dhe pjeseve te tjera te Turqise, ku ata jane nje pakice e vogel, Shqiptaret i mbaje grate e mbyllura. Gjithashtu, ne keto male perdoret vende-vende dhe gjuha Vllahe e cila flitet nga grupe qe kane mbetur qe nga koha e emigrimit Vllah i cili ndodhi perpara se Shqiptaret te merrnin fuqine. Keshtu qe, ne nje distance te shkurter, udhetari mund te degjoje 5 gjuhe, Turqisht, Shqip, Bullgarisht, Vllahisht dhe Greqisht. Keto jane gjuhe komplet te ndryshme nga njera-tjetra por nga qe njerzit jane perzjere per nje kohe te gjate, ato kane shume fjale te perbashketa. Gjuha Turke eshte ajo qe haset me pak. Eshte nje mbrese melankolike fakti qe gjithe Muhamedanet e ketyre maleve, qe tani formojne shumicen e popullates, kane braktisur Krishterimin qe ne koherat e mbreterimit te Mehmetit te Dyte. Rrugen e Shqiptareve e kane ndjekur dhe shume Vlleher dhe Bullgare". Pra, gjate historise shekullore, ne tokat ku sot gjendet Shqiperia kane bashkejetuar grupe etnike te ndryshme te cilat kane ndare midis tyre te mirat dhe te keqiat e kohes. Kane dashuruar dhe vrare njeri tjetrin, por kjo eshte natyra e njeriut ne pergjithesi dhe jo nje merite apo e mete e nje popullate te caktuar. Si rasti i Shqiperise eshte dhe rasti i Greqise, Maqedonise se Veriut, Serbise, Malit te Zi, Bullgarise, Rumanise, Turqise, etj. Po ashtu, ne keto vende popullatat, ku me shume dhe ku me pak, ndryshuan besim fetar duke e lidhur ne nje fare menyre fatin e tyre me ate te Perandorise Otomane. Por kohet ndryshojne dhe njerzit ecin perpara, kthejne koken mbrapa dhe shohin c'fare shkoi keq ne te kaluaren dhe perpiqen te gjejne pikat e perbashketa ku mund te mbeshtetet nje e ardhme me e mire. Grupe popujsh dhe shtete shume me te fuqishme se Shqiperia dhe Shqiptaret e provuan rrugen e nacinalizmit ekstrem dhe nuk shkuan larg ... Ajo qe me bie ne sy ne "Rilindjen e Re" Shqiptare eshte fenomeni "Iliro-Pellazg". Motivuesit e kasaj levizje kthehen 2-3 mije vite mbrapa dhe germojne midis legjendave dhe gojedhenave te gjejne Shqiptaret e sotem. Keta njerez injorojne ate qe eshte e prekeshme, ate qe eshte e dukeshme, ate qe eshte e shkrojtur dhe e dokumentuar. Per kete kategori njerezish perrallat jane me te rendesishme se realiteti dhe realiteti i sotem Shqiptar le shume, shume per te deshiruar ... Ata qe mendojne se duke hipur ne "trenin Iliro-Pellazg" dhe duke udhetuar neper Adriatik mund te arrihet ne "Evropen e Bashkuar" jane thjesht injorantet e kohes sone qe nuk mund te shkojne me larg se para-ardhesit e tyre. Megjithate, ju uroj suksese ... Shenime dhe sqarime rreth shkrimit - Materiali kryesor ne kete shkrim u morr nga shkrimet e publikuara ne faqen personale te Robert Elsie. http://www.albanianhistory.net/ - Fjala Albania dhe Albanian e perdorur ne shkrimet ne gjuhen Angleze eshte shqiperuar si Shqiperi dhe Shqiptar 1 - Per gjuhet e folura ne Oher, Çelebi thote: "Te gjithe njerzit flasin Bullgarisht dhe Greqisht. Ata nuk dine Shqip sepse ketu eshte Rumeli dhe jo Shqiperi. Por ketu flasin nje Turqishte elegante dhe ka disa zoterinj te edukuar dhe me humor". 2 - Rajat (ne Turqisht Reaya) ishte klasa e ulet qe taksohej dhe ishte pjesa masive e popullates. Ne kete rast Çelebi ben fjale per popullata jo-Myslymane qe ai i kategorizon si Bullgare.

Skenderbeu; midis legjendes dhe te vertetes ... Skenderbeu dhe legjenda e tij Napoleoni ne historine e Frances dhe Skenderbeu ne historine e Shqiperise Napoleone di Bunoparte kishte lindur ne Korsike, ne daten 15 Gusht te vitit 1769. Babai i tij quhej Carlo di Buonaparte dhe e jema Letizia Ramolino. Te paret e tij mbanin lidhje te forta me boten dhe traditat italine. Ata e konsideronin veten italiane dhe jo franceze. Gjuha e tyre familjare ishte italishtja. Napoleone filloi te mesonte ferngjisht kur ishte 9 apo 10 vjec dhe dallohej qarte qe ai e kishte kete gjuhe te mesuar dhe jo 'gjuhen e nenes' sic i thone fjales … Ne vitin 1767 Franca 'bleu' Korsiken nga 'pronari' i saj i meparshem, qe kishte qene Republika e Genova-s. Dy vjet me vone, ne Maj te vitit 1769, Franca e mori Korsiken ne kontroll te plote duke e kthyer ate ne nje pjese integrale te shtetit Francez. Kjo ndodhi kur Napoleoni ishte fare femije. Me kalimin e kohes djali i Carlos dhe Letizes u rrit dhe 'transformua' nga Buonoparte ne Bonaparte. Ai hyri ne historine boterore si 'Perandori Francez Napoleon I'. Sot, pothuajse 200 vjet qe nga vdekja e tij, francezet nuk bien dakord per rolin qe luajti Napoleoni ne historine e vendit te tyre. Per disa ai ishte dhe mbetet nje hero kombetar; per disa ai ishte nje vrases, pushtues dhe shkaterues i vendeve dhe popujve te tjere. Pavaresisht kesaj mosmarveshje, historiografia dhe shkenca franceze eshte perpjekur ne maksimum te zbulojne se kush ishte Napoleoni, me te mirat dhe te keqijat e tij. Pervec kerkimeve ne fushen e historise se shkrojtur, jane kryer studime te thella gjenetike si nga individe ashtu dhe institucione shkencore me fame boterore. Pra, francezet e sotem e dine me saktesi nga erdhi dhe ku shkoi Napoleoni … edhe pasardhesit e tij. Skenderbeu ze nje rol te rendesishem ne hisorine dhe nacionalizmin e Shqiperise bashkekohore. Megjithese, ai eshte deklaruar 'Hero Kombetar' vetem ne vitin 1965. Pjese te medha te figures te tij komplekse jane mbushur me hamendje, legjenda dhe shkrime te krijuara bazuar ne nevojat e momentit. Puna dhe kerkimi i vertete shkencor qe pritet nga historianet/albanologet e kohes sone ka munguar dhe vazhdon te mungoje. Dikush thote se ai lindi ne kete vit, dikush thote se lindi ne ate vit. Gjithashtu, per daten e vdekjes ka disa supozime. Nga ana tjeter, dikush thote se ai ishte i shkurter, dikush tjeter thote se ai ishte i gjate, dikush thote se ai ishte jenicer, dikush thote se ai nuk ishte jenicer; dikush thote se ai ishte shqiptar, dikush thote se ai ishte serb, bullgar, grek, vllah dhe lista vazhdon … Mendoj se figures se Skenderbeut i behet nje trajtim shume i gabuar. Ai nxirret nga thellesia e 500 viteve te shkuara, vendoset ne nje pidestal te shekullit te 21-te dhe bojatiset me ngjyrat e nacionalizmit ballkanik qe shquhet per improvizime unike. Ne letersine dhe historine shqiptare, pjesa me e madhe e informacionit rreth Skenderbeut vjen nga Barleti dhe Noli. Te dy keta autore kishin qene klerike; i pari nje misionar ekstremist katoliko-venedikas dhe i dyti nje prift-politikan qe u perpoq ta largonte orthodoksine shqiptare nga traditat e saj shekullore dhe ta afronte ate me Vatikanin. Punimet e tyre jane te mbushura me fantazi, deformime te medha dhe genjeshtra ... Ato jane shkrime te rendesishme te llojit artistik por nuk mund te konsiderohen ne asnje kendveshtrim si studime shkencore. Ne vazhdim do te paraqis disa mendime personale rreth figures se Skenderbeut. Materialin e kam ndare ne pjese te cilat ju mund ti lexoni me poshte si seksione te vecanta duke klikuar ne titullin perkates. - Helmeta dhe shpata e Skenderbeut - Vula e Skenderbeut - Origjina e mbiemrit Kastrioti

Vasa Pasha mendonte se Shqiperia mund te behej si Zvicra dhe se burrat shqiptare do te luftonin dhe vriteshin me devotshmeri per Sulltanin dhe Porten e Larte ... Vaso Pasha, Zvicra dhe Shqiperia “Me pak me teper civilizim dhe kondita me te mira, Shqiperia, (Albania), nuk do ta kete fare zili Zvicren, por do t’ja kaloje asaj ne bukuri, ne poezi dhe fuqi” - Keshtu ka shkrojtur Vaso Pasha ne vitin 1879. Qe atehere kane kaluar 140 vjet dhe jo vetem qe ky parashikim nuk ka dale i vertete por shume shqiptare e kane bere Zvicren atdheun e tyre te ri, dhe shume te tjere perpiqen te bejne te njejten gje … Vaso Pasha ishte nje nga rilindasit e pare dhe nismetar i idese se kombi nuk ka nevoje per besim fetar por per “ndergjegje nacionale”. Feja e shqiptarit eshte shqiptaria - ishte motoja e tij. Idete e Vaso Pashes ishin shume te cuditeshme dhe shpesh here ekstremisht kontradiktore. Ai shihte apo bente paralelizma qe nuk kishin te benin fare me realitetin kohor dhe objektiv. Per shembull, ai mendonte se bujqesia dhe blegtoria do te benin mrekullira: “ … natyrisht qe agrikultura nuk do te mbetet mbrapa ne perpjekjet e saj per te mbeshtetur rritjen e bagetise se trashe, nje aktivitet ky qe perben burrimin kryesor te pasurise se vendit, keshtu qe blegtoria do zhvillohet masivisht. Tregetia do te lulezoje ne nje forme me aktive dhe me te sigurt. Industria do te krijoje te ardhura shtese per vendin. Rregulli publik do te shtrihet kudo dhe si rezultat do te sjelle progres, civilizim dhe ne te njejten kohe pasuri dhe mireqenie te pergjithshme” . Pavaresisht se ne Shqiperine e asaj kohe mbajtja e lopeve ishte nje fenomen i ralle, Vaso Pasha mendonte se te gjitha keto do te arriheshin ne nje kohe rekord, nen drejtimin e Portes se Larte e cila do te ishte iniciatorja e gjithe ketyre ndryshimeve rrenjesore. Ai shkruan: “Nga qe shqiptaret kane nje karakter te spikatur lufte-dashes, Qeveria Perandorake do t’ju krijoje atyre nje organizim ushtarak te ngjashem me ate te Zvicres. Ne fund te nje periudhe 6-te apo 8-te vjecare, Shqiperia, (Albania), do te jete ne gjendje te krijoje 200 batalione me ushtare, te mire-organizuar, instruktuar, disiplinuar, te devotshem dhe trima. 200 batalione me burra, ku secili prej tyre do te vdese ne mbrojtje te te drejtave dhe interesave te Perandorise, dhe provoje ne menyre te vazhdueshme dhe te pandryshueshme besnikerine ndaj Sovranit te tyre te ndritur” . Duke vazhduar me tej me kendveshtrimet e tij, Vaso Pasha shkruan se meqenese shqiptaret, (albanasit), ishin te ndare ne 3 besime fetare, ata kishin nevoje per nje dore te forte qeverisese e cila do ti mbante nen kontroll dhe udhehiqte drejt zhvillimit, perndryshe ata do te zhyteshin ne nje lufte civile. Dhe pikerisht ketu lindi ideja gjeniale e tij; “Feja e shqiptarit eshte shqiptaria” - dhe “Sulltani” ishte udheheqesi i te gjithe shqiptareve (albanasve) ! Pozicioni i Vaso Pashes ne kete pike eshte plotesisht i kuptueshem; ai ishte nje funksionar i Perandorise Otomane, nje krijese e rrethanave te kohes. Bazuar ne konceptin e Vaso Pashes, burrat qe do te ishin gati te sakrifikonin jeten e tyre per Sulltanin duhet te kishin nje identitet racor dhe etnik superior ne raport me fqinjet. Origjina e tyre rridhte nga thellesite e kohrave dhe i drejtohej perjetesise. Sipas Vaso Pashes, epiriotet, maqedonasit, iliret, ishin te gjithe pasardhes te pellazgeve dhe si rrjedhim shqiptare. Ndersa disa mijera vite histori, zhvillime dhe renie civilizimesh, shperngulje masive, migrime dhe emigrime, luftra, shkaterime dhe c’farosje popullatash as qe llogariteshin fare. Shqiptaret, (albanasit), nder shekuj i kishin triumfuar sprovave te kohes ! Ndersa per gjuhen, ai insistonte se gjuha shqipe, (albanase), ishte thjesh gjuha hyjnore pellazgjike; gjuha qe kishte folur Zeusi, i cili kishte qene nje Perendi pellazgo-shqiptare. Po i le mbrapa idete “shqiptaro-zvicerane” dhe “pellazgo-hyjnore” te Vaso Pashes dhe po perqendrohem ne armiku kryesor i tij: Helenizmi dhe Orthodhoksia. Si Vaso Pasha, ashtu dhe shume rilindas te tjere, i kane konsideruar keto dy faktore si pengesat kryesore te “Shqiptarizmes”. Edhe sikur te bashkohem me kete pozicion, ka shume fakte kokeforta qe kundershtojne kete hipoteze. Do te anashkaloj ndikimin e madh te Helenizmit ne jug-lindje te Shqiperise. Po harroj kishat, ikonostaset, materialet fetare, etj, dhe do te perqendrohem ne anen “teknike” te Orthodhoksise(1). Porta e Larte, perdorte strukturat e Kishes Orthodhokse si mekanizma regjistrimi dhe monitorimi te popullates. Ne regjistrat e kishes gjendeshin te dhena te rendesishme te popullates kristiano-orthodokse. Aty shenohej kush u martua me ke, cilet femije linden, kur vdiq ky apo ai person, ku banonte dhe ke kishte fqinj kjo apo ajo familje, etj. Regjistrat kishtare mbanin breda faqeve te tyre strukturen familiare te popullates ne fjale qe ishte institucioni me i rendesishem dhe funksional i asaj kohe. Mbi keto te dhena, Porta e Larte, percaktonte taksat, rekrutimin e ushtareve, etj. Pra me fjale te tjera, “qitapet” e kishes ishin gjendja civile dhe kadastra e kohes. Me poshte tregohet nje "Kontrate Martese” e leshuar nga Mitropolia e Korces, ne vitin 1907. Mbase ndonje qytetar korcar do te gjeje ne reshtat e saj emrat e para-ardhesve … Ne kete dokument tregohet marreveshja e marteses midis Kostantin Polenes dhe Ekaterina Stefani. Dokumenti eshte nenshkruar ne Korce, ne daten 15 Maj, 1907. Noter ishte Joanis Bimblis. Disa nga mbiemrat e permendur ne marreveshje jane te njohur dhe sot e kesaj dite ... Thirrja per shkaterimin e ketij iventari shpirteror dhe kulturor me vlera te jashtezakoneshme ishte nje sulm kunder llogjikes normale. Pavaresisht gjuhes me te cilen ishin shkrojtur keto te dhena, ato perbenin thesarin e vetem qe popullata kristiano-orthodokse kishte arritur te mbante te pa-prekur per shekuj te tere. Shume rekorde kishtare kishin nje shtrirje kohore disa shekullore. Personalisht, mendoj se ishte nje grup i caktuar njerzish qe ishin te interesuar te shkateronin nje here e pergjithmone kete arkiv historik. Dikush do te thote se ata e bene kete per nje qellim me sublim, ate te krijimit te Kombit Shqiptar. Une do te kundeshtoj kete qendrim dhe do te them se ata e bene kete per qellime te tjera … Pozicioni im eshte ky: Ishte pikerisht kjo thirrje per fshirjen e se kaluares qe krijoi bazen nga u nisen sulmet e njepasnjeshme qe kulmuan me grushtin perfundimtar kunder institucioneve fetare te vitit 1967. Djegja dhe shkaterimi i perseritur i zyrave te gjendjes civile dhe kadastrave ne mbare territorin shqiptar me kujton ne nje fare menyre thirrjen: “Dhe mos shikoni kisha dhe xhamija, feja e shqiptarit eshte Shqiptaria” Duke u kthyer ne ideja e Vaso Pashes se Shqiperia, me pak perpjekje, do t’ja kalonte Zvicres, dua te theksoj se Mbreteria Zvicerane nuk i detyroi banoret e saj te hiqnin dore nga besimet fetare, lidhjet kulturore dhe shpirterore respektive. Themeluesit e Zvicres nuk menduan per asnje cast se “feja e zviceranit eshte zvicerizmi”; perkundrazi, ata kishin ide te tjera … dhe koha tregoi se ata kishin plotesisht te drejte. Nga ana tjeter, Vaso Pasha kishte objektiv krijimin e nje nacionaliteti te pafe, ose me sakte te nje populli qe te besonte ne nje Zot Pellazgjik imagjinar, qe nen udheheqjen e Sulltanit do ti “kallte dridhen gjithe Rumelise”. Dekada me vone, Enver Hoxha tentoi te bente, pak a shume, te njejtan gje dhe ja arriti qellimit te tij pothuajse plotesisht, te pakten ne fushen e tru-shpelarjes te brezit te ri, qe me termat e kohes u qojt "Njeriu i Ri" ... Si konkluzion, zhdukja e ndikimit helen dhe gjuhes greke nga bagazhi kulturor i nje pjese te konsiderueshme te popullates qe jetonte ne jug-lindje te Shqiperise coi ne zhdukjen e nje historie shume-shekullore. Historia boterore ka treguar se lindja dhe krijimi i kombeve te reja, asimilon dhe tjeterson popuj dhe kjo eshte plotesisht e kuptueshme. Por, rasti i Shqiperise, ku kultura dhe shkrimi grek konsiderohen si faktore krejtesisht regresiste, eshte rasti me unikal ne Ballkan, mbase edhe ne Europe. Shenime dhe sqarime rreth shkrimit Ky shkrim eshte bazuar ne nje artikull te historianit turk Uğur Bahadır Bayrakktar. Studimi i plote me titull: Mythifying the Albanians : A Historiographical Discussion on Vasa Efendi’s “Albania and the Albanians” gjendet KETU . 1- Per rolin e madh qe Kisha Orthodhokse dhe gjuha greke ka lojtur me mirembajtjen e jetes shpirterore dhe moralit shoqeror une kam shkrojtur artikullin me titull: Athinaja jetime, komuniteti i Krishtere dhe “vula” Otomane Tetor, 2021

Shpata dhe perkrenarja e Skenderbeut. Hisoria e tyre. Helmeta dhe shpata e Skenderbeut Armatimet qe mendohet se kene qene te Skenderbeut mbahen te ekspozuara ne Viene/Austri ne Kunsthistorisches Museum, qe shqiperohet Muzeumi i Historise se Artit(1). Ne faqen zyrtare te institucionit, qe ju mund ta vizitoni KETU , deklarohet se keto dy objekte kane qene ne pronesi te Dukes se Madh te Tirolit/Tyrol, Ferdinand i II-te, (14 Qershor 1529 – 24 Janar 1595). Ai ishte nje pasionant i armeve dhe emblemave kalorsiake. Thuhet se nje i njohur i Dukes Ferdinand i bleu ato diku ne Itali duke menduar se ishin armatimet e Georg Castriota – te njohur si Skanderbeg. Ka disa hipoteza, por asnje nuk eshte e dokumentuar ne menyre te besueshme. Per here te pare keto armatime permenden ne vitin 1593 ne inventarin e objekteve/armatimeve te gjendura ne keshtjellen Ambras/Innsbruck. Ajo qe dihet me siguri eshte se, rreth 133 vjet pas vdekjes se Skenderbeut, ne vitin 1601 u botua nje katalog (i titulluar Armamentarium Heroicum), me armet/paisjet qe Ferdinand II kishte patur ne koleksionin e tij. Midis 125 princave europiane shfaqet dhe Skenderbeu duke mbajtur ne dore nje shpate dhe ne toke, ne te majte te tij, qendron helmeta e fameshme. Dominicus Custos, artisti qe pregatiti pllakat printuese te piktures te treguar me poshte, beri ate qe ju kerkua: Te krijonte nje Skanderbeg me nje paraqitje qe ishte e pershtateshme per kohen dhe ne zoterim te luftetarit te degjuar te tregoheshin shpata dhe helmeta e tij. Le ti shohim objektet nje nga nje, duke filluar me helmeten. Muzeumi e pershkruan ate si nje prodhim italo-gjerman te gjysmes se dyte te shekullit te 15-te. Nje sy i kujdeshem ve re fare kollaj se helmeta eshte ripunuar dhe riparuar disa here. Dallohet qarte qe brezi i mesit, ngjyre kafe, eshte i pregatitur nga nje 'dore' tjeter dhe ne nje periudhe me te voneshme. Cilesia e punimit te 'luleve' me 6 petale eshte me e larte se ajo e kokes se cjapit qe duket qe eshte modifikuar te rije ne maje te helmetes. Germat latine te gdhendura ne brez mendohet te jene inicialet e disa fjaleve per te cilat ka supozime te ndryshme. Ne pjesen e poshteme helmeta eshte e demtuar. Nje dore amatoreske eshte perpjekur te mbuloje demtimet duke i maskuar ato me nje rrip lekure qe mbahet ne vend nepermjet disa percinave qe nuk jane ne te njejtin nivel. Personalisht mendoj se helmeta eshte nje element dekorativ/zbukurues dhe jo nje paisje mbrojtese luftarake. Ajo eshte e vogel per nje person trupmadh sic supozohet te kete qene Skenderbeu. Por ku i dihet, ai mund te kete qene dhe trupvogel ... Me poshte tregohet nje foto me cilesi te larte e helmetes se Skenderbeut. Kliko ne foto per ta zmadhuar ate. Shpata eshte po aq kontradiktore sa dhe helmeta. Muzeu nuk eshte i sigurt rreth origjines se saj. Mendohet te jete prodhuar ne Lindjen e Mesme, por ky supozim shoqerohet me nje pikpyetje. Shpates i eshte riparuar doreza. Gjithashtu thuhet se ka nje kellef qe eshte prodhim i mevonshem. Kllefi nuk eshte i ekspozuar. Me sa duket shpata nuk eshte perdorur ne luftime sepse ne tehet e saj nuk ka demtime qe do te ishin fare normale per nje arme te perdorur ne fushat e betejes. Nje foto e zmadhuar e "Shpates se Skenderbeut" mund te shihet KETU . E vecanta e saj eshte se ajo ka nje seksion te lyer me ar dhe gdhendje qe u ngjasojne simboleve arabe. Studjuesit thone qe keto germa apo simbole nuk bejne kuptim dhe duken si zhgaravina/zbukurime ... A do te mbante Skenderbeu nje shpate me nje mbishkrim qe nuk e kuptonte ? Mbase po, por askush nuk mund te thote me siguri qe kjo ishte shpata e tij. Personalisht mendoj se kemi te bejme me nje lloj shpate te perhapur midis ushtareve mamluke. Me poshte tregohen: 1- Shpata te luftetareve mamluke. Objektet jane te ekspozuara ne Muzeumin Pallati Topkapi, Istambul. 2- Shpata e sulltanit mamluk Qaitbej, (Abu Al-Nasr Sayf ad-Din Al-Ashraf Qaitbay, 1416 - 1496). Kjo shpate ka ngjashmeri te madhe me ate qe thuhet se i perkiste Skenderbeut. 3- Shpata e Skenderbeut. Muzeumi vienez i anashkalon referencat shkencore dhe jep nje pershkrim te ngarkuar politiko-nacionalist rreth Skenderbeut te pa bazuar ne materialet historike te shekullit te 15-te. Fan Noli shkruante se shpata e Skenderbeut ishte aq e rende sa asnje burre nuk mund ta ngrinte ate. Ne fakt, ajo eshte nje shpate fare e zakoneshme e kohes. Faik Konica shkruante se kur e pa te ekspozuar ne muzeum, ne tehet e saj kishte akoma gjurme gjaku ! Natyrisht qe nuk ka gjurme te tilla. Mbase keto zmadhime femijnore kishin qellime te tjera, por ne asnje kendveshtrim nuk mund te konsiderohen te verteta. Disa historiane shkruajne se Papa Pius i II-te, i dhuroi Skenderbeut nje shpate, mbase ne vitin 1466. Nuk eshte e qarte ne se ky eshte nje konkluzion bazuar ne dokumente autentike apo thjesht nje 'Thashethem folklorik'. Per te krijuar nje ide se si dukeshin shpatat qe Vatikani ju jepte personave shume te rendesishem, me poshte paraqitet fotoja e dy shpatave te bekuara nga Papet e Romes te shekullit te 15-te. 1 - Nje shpate e bekuar nga Papa Nikola i V-te ne vitin 1450. 2 - Nje shpate e bekuar nga Papa Pius i II-te ne vitin 1463. Fotot jane mare ne nje muzeum te Venecias, Itali. Ne te dyja rastet, duket fare qarte qe cilesia artistike e ketyre shpatave eshte shume me e larte se shpata qe i dedikohet Skenderbeut e cila ndodhet e ekspozuar ne Viene, Austri. Konkluzion A kane qene sendet e mesiperme te Skenderbeut ? Mbase po, mbase jo. Studjues dhe historiane te ndryshem kane mendime kontradiktore(2). Muzeu i Historise se Artit ne Viene prezanton Georg Castriota si pronarin e mundshem te tyre por nuk jep as edhe nje te dhene specifike se ku e mbeshtet kete deklarim por mjaftohet me nje supozim se ato mund te jene shitur nga pasardhes te Skenderbeut. Bile gjate viteve, muzeumi ka ndryshuar dhe informacionin qe shoqeron objektet e permendura. Ndersa pikepyetja me e madhe mbetet 'zhdukja' e nje pjese te motiveve ne tehun e shpates. Ne pikturen e pare historike, dhe me te besueshmen e ketij objekti, duket qarte qe ne mesin e zbukurimeve te arta gjendej nje segment i cili sot mungon. Ta kete fshire koha, apo ndonje dore njerezore kur eshte kuptuar se aty shfaqej ndonje informacion qe tregonte nje pronar tjeter dhe jo Skenderbeun ? Eshte e vertete qe muzeumi ne fjale mban disa nga koleksionet me interesante te mbreterve, princeve apo kaloresve europiane te shekujve te kaluar por ne rastin e armatimeve te Skenderbeut, institucioni nuk ngrihet mbi nivelin e nje muzeumi te zakonshem ku njerzit blejne nje bilete dhe shohin objektet e ekspozuara, disa prej te cilave kane histori te turbullt. Dikush do te thote se nuk eshte detyra e muzeumit austriak te studjoje historine e shqiptareve; jane te tjere qe duhet ta bejne ate. Pikerisht, kjo kerkohet nga studjuesit dhe historianet e kohes moderne. Sot ka institucione te specializuara qe jane ne gjendje te analizojne dhe te japin nje pergjigje precize se kur u prodhua helmeta, perpara apo pas vdekjes se Skenderbeut. Kur dhe ku u modifikua ajo. Sa i vjeter eshte cdo element i helmetes, etj. E njejta gje mund te thuhet dhe per shpaten. Me sa duket velloja misterioze qe mbulon armet e Skenderbeut eshte me produktive si per muzeumin austriak ashtu dhe per historiografine dhe nacionalistet ekstreme shqiptare. Kush po pyet per histori shkencore. Natyrshem lind pyetja: A mund te mbeshtetet nacionalizmi mbi objekte me origjine te paqarte ? Burrimet e informacionit 1- Seksioni ku mbahen aramtimet quhet Welt Museum. Per me shume: https://www.khm.at/ (Mare me 7, Mars 2021) 2- Skenderbeu - Oliver J. Scmitt - Faqe 123 3- https://www.britishmuseum.org/collection/image/1613202689